صادرات روزانه ۱۶ میلیون‌لیتر نفت‌گاز در سال ۹۶/ توسعه ۲۷فاز پارس‌جنوبی تا سال ۹۸

مهم‌ترین برنامه‌های پیش روی وزارت نفت در دولت دوازدهم با معرفی مجدد بیژن زنگنه به عنوان وزیر نفت اعلام درحالی اعلام شده که صادرات روزانه بیش از ۱۶ میلیون لیتر نفت‌گاز در سال ۹۶،توسعه ۲۷فاز پارس جنوبی تا سال ۹۸،عقد قراردادهای جدید نفتی، افزایش تولید به میزان حدود ۱میلیون بشکه در روز نفت‌خام همراه با افزایش ضریب برداشت و…برخی از این برنامه ها محسوب می‌شود.

به گزارش ایسنا، با معرفی بیژن زنگنه به مجلس شورای اسلامی به عنوان گزینه پیشنهادی وزارت نفت در دولت دوازدهم اهم برنامه‌های این وزارت‌خانه در دولت دوازدهم اعلام شد. بیژن زنگنه که دارای مدرک کارشناسی ارشد مهندسی راه و ساختمان، دانشکده فنی دانشگاه تهران است سابقه عضویت در هیات علمی دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالد ین طوسی، معاون فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، عضویت در شورای مرکزی جهاد سازندگی، اولین وزیر جهاد سازندگی، وز یر نیرو، وزیر نفت طی سال‌های ۱۳۷۶ تا ۱۳۸۴ و ۱۳۹۲ تا ۱۳۹۶ را در کارنامه خود دارد.

وی به طور کلی دارای تجربه ۲۶ سال وزارت در ۳وزارتخانه کلیدی و اخذ ۹ بار رای اعتماد از مجالس اول تا ششم و مجلس نهم است.

نگاهی به شرایط مرداد ۱۳۹۲

صنعت نفت به عنوان پیشران اقتصاد ایران در توسعه، نقش مهمی در اشتغال و رشد اقتصادی کشور داشته و دارد. در سال‌های گذشته این اهمیت به صورت مضاعف در شرایط تحریم و بعد از آن در مدیریت کشور ظاهر شد. در سال ۹۲ کشور در بخش نفت با شرایط پیچیده و چالش‌های متعددی رو به رو بود که نیاز به اقدامات فوری و تصمیم‌های کلیدی داشت.

در آن سال توسعه پارس جنوبی با انبوهی از طرح‌ها و توزیع نامتوازن منابع و تمرکز مدیریتی (بدون توجه به تولید گاز) مواجه بود. در تولید میدان‌های مشترک غرب کارون طرح‌ها با سرعت کم پیشرفت کرده و در طرف عراقی میزان برداشت بسیار بیشتر از ایران است. قراردادها با شرکت‌های چینی در وضعیت نامناسبی قرار داشت و توسعه بسیار کند بود. در دیگر میدان‌های غرب کشور و لایه نفتی پارس جنوبی نیز تصمیمی روشن که منجر به اتمام طرح‌ها و دستیابی به تولید شود، اتخاذ نشده بود.

در سال ۹۲، ۴۳ درصد سبد سوخت نیروگاه‌های کشور سوخت مایع بود که ارزش آن به حدود ۱۸ میلیارد دلار می‌رسید. در آن شرایط کشور به واردکننده نفت گاز تبدیل شده بود. به علت اعمال تحریم‌ها، صادرات نفت خام و میعانات گازی به پایین‌ترین میزان خود طی دو دهه اخیر رسیده بود. میزان میعانات روی آب کشور بسیار بالا بود که هزینه‌های سنگینی را برای کرایه کشتی به شرکت ملی نفت ایران تحمیل می‌کرد.

تنوع خریداران نفت و میعانات ایران نیز به چند کشور محدود شده بود. از سوی دیگر در اوپک با موافقت ایران نظام سهمیه‌بندی ملغی شده بود و از نظر دیپلماسی انرژی شرایط برای تحریم نفت ایران و جایگزینی آن در بازارها با تولیدات دیگر کشورهای رقیب فراهم شده بود.

در خصوص روستاها و شهرهای کوچک تقاضای بسیاری برای گازرسانی وجود داشت. همچنین احداث خطوط اصلی انتقال گاز و شریان‌های ارتباطی بین خطوط اصلی که منجر به پایداری شبکه می‌شد، احداث نشده بود.

وضعیت در صنعت پتروشیمی هم نابسامان بود و مجوزهای زیادی در صنعت پتروشیمی بدون توجه به تقاضا و کشش بازار صادر شده بود و هیچ سیاست روشنی برای توسعه این صنعت در نظر گرفته نشده بود. با توجه به واگذاری‌های غیراصولی همه پتروشیمی‌ها ماموریت‌ها و وظایف جدید شرکت ملی پتروشیمی تامین نشده بود. وضعیت توزیع و تبادل خوراک بین مجتمع‌های مختلف پتروشیمی روشن نشده بود. در خصوصی‌سازی و تقسیم واحدها توجهی به میزان سودآوری و تنظیم سبد مالکان مختلف از این لحاظ انجام نشده و ارزش‌گذاری واحدها به درستی صورت نگرفته بود. علاوه بر همه مشکلات مذکور وضعیت تولید و توزیع بنزین در شرایط نامناسبی قرار داشت. در طرح ستاره خلیج فارس علی‌رغم هزینه انجام شده واحدهای فرایندی از پیشرفت کمی برخوردار بود.

در سال ۸۴ با تولید حدود چهار میلیون بشکه در روز نفت و مالکیت دولتی همه پالایشگاه‌ها و پتروشیمی‌ها تعداد نیروهای صنعت نفت اعم از رسمی، قراردادی و پیمانکاری حدود ۱۳۰ هزار نفر بود که در سال ۹۲ بعد از گذشت هشت سال علی‌رغم رسیدن تولید نفت به حدود ۲.۸ میلیون بشکه و واگذاری همه پتروشیمی‌ها و هفت پالایشگاه از ۹ پالایشگاه موجود این تعداد به بیش از ۲۳۰ هزار نفر رسیده بود.

خلاصه‌ای از اقدامات شاخص وزارت نفت در دولت یازدهم

افزایش تولید و صادرات نفت که با بهره‌گیری از فرصت لغو تحریم‌ها صورت گرفت. تولید نفت خام که راهبردی‌ترین کالای تولیدی کشور محسوب می‌شود، با بیش از یک میلیون و ۲۰۰ هزار بشکه در روز از حدود ۲.۷ میلیون بشکه در روز در پنج ماهه اول سال ۹۲ به حدود ۳.۹ میلیون بشکه در روز در فروردین سال ۹۵ رسیده و ۱.۴۴ برابر شده است.

افزایش بیش از دو برابری میزان صادرات نفت و میعانات گازی که از ۱.۲ میلیون بشکه در روز در پنج ماهه نخست سال ۹۲ به حدود ۲.۸۶ میلیون بشکه در روز در چهار ماه پایانی سال ۹۵ رسید. همچنین صادرات نفت خام در پنج ماهه نخست سال ۹۲، ۹۷۰ هزار بشکه در روز بود که در ۱۰ ماهه نخست ۹۴ و قبل از رفع تحریم‌ها به ۱.۸ میلیون بشکه در روز رسیده بود و در پایان سال ۹۵ به حدود ۲.۲ میلیون بشکه در روز افزایش پیدا کرده است.

افزایش جهشی تولید گاز از میدان مشترک پارس جنوبی

افزایش دو برابری ظرفیت تولید گاز از میدان مشترک پارس جنوبی در دولت یازدهم که از ۲۸۰ میلیون مترمکعب در روز در سال ۹۲ به حداقل ۵۷۵ میلیون مترمکعب در اسفند ۹۵ رسید. در دولت یازدهم ۱۱ فاز پارس جنوبی تکمیل، راه‌اندازی شده و به مدار آمده است به طوری که در مجموع ظرفیت تولید میدان پارس جنوبی به حداقل ۵۷۵ میلیون مترمکعب در روز رسیده که موجب شده میزان برداشت روزانه ایران و قطر برابر شود.

اوپک و بازارهای جهانی

افزایش سریع تولید و صادرات نفت کشور به میزان حدود یک میلیون بشکه در روز پس از برجام این افزایش صادرات به نحوی بود که نه تنها به سقوط قیمت‌های نفت منجر نشد بلکه با دیپلماسی موفق ایران برای بازپس گرفتن سهم خود در بازارهای نفت منجر به پذیرش نقش ایران در بازار نفت و روند افزایشی قیمت‌های نفت شد.

افزایش تولید نفت از میدان‌های مشترک

 افزایش بیش از چهاربرابری تولید نفت خام از میدان‌های مشترک غرب کارون، راه‌اندازی تاسیسات شناور فراورش تولید نفت در خلیج فارس و آغاز تولید بیش از ۲۵ هزار بشکه در روز از لایه نفتی پارس جنوبی و آغاز تولید از میدان نفتی مشترک آذر به میزان ۲۵ هزار بشکه در روز.

توسعه شبکه گازرسانی شهری و روستایی

در سه سال و نیم دولت یازدهم بیش از ۹ هزار روستا و ۷۸ شهر گازرسانی شده که در راستای آن بهره‌مندی خانوار روستایی با ۴۰ درصد رشد از ۵۵ درصد در سال ۹۱ به ۷۷ درصد در سال ۹۵ رسیده است. این اقدام بدون استفاده از منابع بودجه عمومی و تامین مالی از طریق موضوع ماده ۱۲ قانون رفع موانع تولید صورت گرفته است. گازرسانی به زاهدان در اسفند سال ۹۵ با هزینه‌ای بالغ بر ۷۵۰ میلیارد تومان به انجام رسید.

گازرسانی به نیروگاه‌ها

کاهش سهم سوخت مایع در سبد سوخت مصرفی نیروگاه‌ها از ۴۳ درصد در سال ۹۲ به حدود ۱۴ درصد در سال ۹۵ رسید و هدف‌گذاری برای زیر ۱۰ درصد برای سال ۹۶ صورت گرفته است. افزایش بیش از ۱.۷ برابری میزان گاز تحویلی به نیروگاه‌های کشور از ۳۶.۲ میلیارد مترمکعب در سال ۹۲ به حدود ۶۲ میلیارد مترمکعب در سال ۹۵ دیگر اقدام دولت یازدهم در زمینه گازرسانی به نیروگاه‌ها است.

افزایش تولید و توسعه پتروشیمی

افزایش میزان تولید محصولات پتروشیمی نزدیک ۱۰ میلیون تن تا پایان دولت یازدهم با حدود ۲۴ درصد رشد از ۴۰.۶ میلیون تن در سال ۹۲ به ۵۰.۵ میلیون تن در نیمه سال ۹۶ خواهد رسید. صادرات محصولات پتروشیمی از ۱۲.۸ میلیون تن در سال ۹۲ به بیش از ۱۷ میلیون تن در سال ۹۵ افزایش یافته است. آغاز به تولید ۱۱ طرح پتروشیمی با سرمایه‌گذاری حدود ۳ هزار و ۹۳ میلیون دلار و با تولیدات سالانه به ارزش ۳ هزار و ۶۴۲ میلیون دلار تا اردیبهشت‌ ۹۶ و افتتاح چهار طرح با سرمایه‌گذاری ۲۱۱۰ میلیون دلار به ارزش تولید سالانه حدود ۲۳۷۵ میلیون دلار در سال ۹۶ از اقداماتی بود که باعث افزایش تولید پتروشیمی شده است.

تولید و صادرات فرآورده‌های نفتی

تولید بنزین از پالایشگاه ستاره خلیج فارس و  تولید فرآورده‌های نفتا و نفت گاز و راه‌اندازی مستمر تولید بنزین فاز یک پالایشگاه ستاره خلیج فارس از اردیبهشت سال جاری آغاز شد. میزان تولید بنزین اصلاح شده  و سوپر در پالایشگاه نفتی کشور در دولت یازدهم ۱۲ برابر شده است. در حال حاضر در هفت کلانشهر کشور این نوع بنزین توزیع می‌شود.

در سال‌های ۵۷ تا ۷۷ ایران واردکننده نفت گاز بوده است. واردات نفت گاز طی سال‌های ۷۷ تا ۸۴ به صادرات تبدیل شده و طی سال‌های ۸۵ تا ۹۳ مجددا واردات نفت گاز صورت گرفته که بخشی از آن به صورت خرید از واحدهای پتروشیمی بوده است. ایران در سال ۹۲ به میزان متوسط شش میلیون لیتر در روز واردات نفت گاز داشته که از سال ۹۴ مجددا ایران از یک کشور واردکننده نفت گاز به یک کشور صادرکننده تبدیل شد و در سال ۹۵ به صادرات حدود ۱۳ میلیون لیتر در روز دست یافت. در سال ۹۶ نیز برای صادرات بیش از ۱۶ میلیون لیتر در روز به طور متوسط برنامه‌ریزی شده است.

صادرات نفت کوره در سال ۹۵ به حدود ۵۰ میلیون لیتر در روز رسیده که برای سال ۹۶ دستیابی به بیش از ۵۶ میلیون لیتر در روز برنامه‌ریزی شده است. عقد قرارداد طرح توسعه و نوسازی پالاشگاه و شروع عملیات طرح ۴۸۰ هزار بشکه‌ای فراگیر پالایش سیراف با خوراک میعانات گاز در منطقه عمومی پارس دو در نزدیکی کنگان از دیگر اقدامات انجام شده است.

توسعه فناوری و پژوهش

واگذاری مطالعه ۲۰ میدان نفتی و گاز شامل ۵۲ مخزن بر اساس موافقتنامه همکاری علمی- تحقیقاتی با ۹ دانشگاه و مرکز تحقیقاتی داخل کشور و انعقاد ۱۲ قرارداد با دانشگاه‌ها و موسسات تحقیقاتی برای بومی‌سازی دانش فنی ۱۲ فرایند اصلی پالایشگاه نفت خام، پتروشیمی، پالایش و تصفیه گاز از جمله مهمترین اقداماتی است که در راستای توسعه فناوری و پژوهشی صورت گرفته است.

ساخت داخل تجهیزات صنعت نفت

مهم‌ترین اقدام صورت گرفته در زمینه ساخت داخل در چهار سال گذشته عقد قرارداد خرید همراه با ۱۰۰ درصد ساخت داخل لوله‌های CRA بین شرکت ملی نفت ایران با مشارکت یکی از معتبرترین شرکت‌های سازنده این لوله‌ها و شرکت فولاد اصفهان به مبلغ ۵۵۶ میلیون یورو بود. این قرارداد ضمن تامین نیاز داخل امکان صادرات این نوع از تجهیزات را برای ایران فراهم می‌کند.

در اجرای سیاست‌های اقتصاد مقاومتی مرتبط با بخش نفت و گاز با تجمیع تقاضاها تا پایان سال ۹۵ برای پنج گروه از ۱۰ قلم اصلی، کالاهای مورد استفاده عمده در صنعت نفت مناقصه برگزار شده و در مجموع ۵۵ فقره قرارداد با سازندگان داخلی در خصوص پنج گروه کالایی آنها منعقد شده است.

توجه به ملاحظات محیط زیستی

افزایش تولید و توزیع بنزین اصلاح شده و سوپر، افزایش تولید نفت گاز یورو ۴ و توزیع کلانشهرها، قطع دریافت هیدروکربن غیراستاندارد به عنوان بنزین از پتروشیمی‌ها راه‌اندازی آخرین مرحله طرح آمانک، افزایش سهم گاز در سبد سوخت نیروگاه‌ها، کاهش گازهای سوزانده شده در پارس جنوبی و … برخی از مهم‌ترین اقدامات دولت یازدهم در زمینه ملاحظات محیط زیستی بوده است.

قراردادهای جدید نفتی و تاکید بر افزایش ضریب برداشت

تدوین شرایط عمومی، ساختار و الگوی قراردادهای بالادستی نفت و گاز و دریافت چهار مصوبه از هیات وزیران در این خصوص و در ادامه آنها اخذ مصوبه مربوط به شیوه‌نامه تشکیل شورای عالی مهندسی مخازن نفت و گاز که عدم مغایرت همه این مصوبات به تایید رییس مجلس نیز رسیده است.

عقد قرارداد توسعه فاز ۱۱ همراه با تمهیدات ازدیاد برداشت با مشارکت کنسرسیوم توتال، CNPCI و پتروپارس، عقد ۲۶ یادداشت تفاهم و دو چهارچوب اصولی قرارداد برای توسعه میادین نفت و گاز برای توسعه میادین جدید نفتی، اقدامات وزارت نفت در راستای افزایش ضریب بازیافت است.

چالش‌های اساسی

صنعت نفتی دو دهه اخیر با کشف مخازن کوچک که اکثرا از ضریب بازیافت پایینی برخوردار هستند، روبرو بوده و احتمال کشف ذخایر عظیم بسیار کم است. علاوه بر این تولید نفت خام کشور تاکنون بیشتر مبتنی بر تولید از میادین بزرگ با متوسط ضریب بازیافت ۳۷ درصد بوده است. تولید این میادین که همگی در نیمه دوم عمر خود هستند، با افت بالای سالانه مواجه‌اند. به طوری که در صورت عدم اقدام موثر برای ازدیاد برداشت در این میادین سطح تولید آنها در ۱۰ سال آتی از حدود ۲.۲ میلیون بشکه به ۸۰۰ هزار بشکه در روز کاهش می‌یابد.

ظرفیت تولید نفت و گاز کشور به عنوان یکی از مهم‌ترین شاخص‌های توسعه اقتصادی، امنیت ملی و قدرت منطقه‌ای و جهانی کشور با روند سرمایه‌گذاری فعلی به تدریج کاهش چشمگیری خواهد یافت.

کمبود شدید منابع مالی مستهلک شدن عمده تاسیسات سطح‌العرضی، قیمت‌گذاری غیرواقعی حامل‌های انرژی، بالا بودن کم‌نظیر شدت انرژی در بخش‌های مصرف کننده و عدم سرمایه‌گذاری در خارج از کشور برای صیانت از بازارهای صادراتی از دیگر چالش‌های وزارت نفت محسوب می‌شوند.

راهکارها و راهبردهای عملیاتی

راهکارها و راهبردهای پیشنهادی برای وزارت نفت برای رفع چالش‌های مذکور، ادامه توسعه جدی میدان‌های مشترک گازی و نفتی، عقد قراردادهای جدید نفتی با هدف  توسعه میدان‌های مشترک و افزایش ضریب بازیافت از مخازن نفت کشور با به‌کارگیری فناوری‌های نوین و جذب سرمایه‌گذاری خارجی و ایجاد اشتغال، افزایش ظرفیت تولید نفت و گاز با هدف افزایش و یا حداقل حفظ سهم ایران در بازار جهانی نفت و ارتقای جایگاه کشور در اوپک و همچنین افزایش قدرت اقتصادی، امنیتی و سیاسی کشور، اتمام توسعه میدان گازی پارس جنوبی، بازسازی و نوسازی بخش‌های فرسوده و قدیمی صنعت نفت، احداث پایانه نفتی دریای عمان، ادامه اجرای جهش دوم صنعت پتروشیمی با هدف تکمیل زنجیره افزایش تولید و سایر محصولات پتروشیمی، تغییر رویکرد از صادرات نفت خام به صادرات فرآورده‌های با ارزش افزوده بالا با افزایش ظرفیت پالایشی کشور و بهبود الگوهای پالایشی در پالایشگاه‌های موجود با هدف تکمیل زنجیره ارزش، نقش‌افرینی جدی در صادرات گاز منطقه و شروع صادرات LNG، ارتقای سطح فناوری در صنعت نفت، اتمام طرح‌های گازرسانی به شهرهای کوچک و روستاهای باقی مانده و آغاز شده، تکمیل شبکه سراسری گازرسانی کل کشور، اجرای طرح‌های بهینه‌سازی مصرف سوخت، تغییر در ساختار توزیع سوخت کشور، تربیت نیروی انسانی متخصص، بازآرایی ساختار وزارت نفت، ضرورت توجه به حوزه مسئولیت اجتماعی صنعت نفت، استفاده از توانایی‌های صنعت نفت برای توازن منطقه‌ای، واگذاری حداکثری تصدی‌ها به بخش خصوصی، حمایت از جذب سرمایه و … مهم‌ترین راهکارهای پیش روی وزارت نفت در دولت دوازدهم است.

شاید این مطالب را هم دوست داشته باشید